พื้นที่แห่งนี้​เคยอยู่ในสภาพเขาหัวโล้น แห้งแล้ง จากปัญหาของการบุกรุกพื้นที่ป่า เพื่อนำไปปลูกพืชเชิงเดี่ยวหรือการทำไร่เลื่อนลอย​​​ ส่งผล​ให้ในพื้นที่จ​ะเกิด​ปัญหาน้ำหลาก ดินถล่ม ​ในฤดูฝนจะไม่สามารถอุ้มน้ำไว้ได้ ส่วน​ฤดูแล้งจะขาดแคลนน้ำเพื่อการอุปโภค-บริโภคและทำการเกษตร ไม่สามารถทำการเพาะปลูกได้

โดย​ในลุ่มน้ำน่านมีพื้นที่เขาหัวโล้นมากถึง 8 แสนไร่ หรือคิดเป็น 11% ของพื้นที่ทั้งจังหวัด 7.6 ล้านไร่ นำมาสู่การสร้างต้นแบบการจัดการน้ำอย่างเป็นระบบและยั่งยืน ​เพื่อร่วม​​ฟื้นฟูเขาหัวโล้นผ่าน ‘โครงการพัฒนาแหล่งน้ำตามแนวพระราชดำริ ลุ่มน้ำน่าน’​ เพื่อ​คืนความ​อุดมสมบูรณ์ให้แหล่งต้นน้ำของลุ่มน้ำน่าน ​​บรรเทาปัญหาน้ำหลาก น้ำท่วม และน้ำแล้ง ตลอดลุ่มน้ำเจ้าพระยา ภายใต้การสนับสนุนของกองทุนฮอนด้าเคียงข้างไทย และความร่วมมือจากภาครัฐ เอกชน และชุมชนในพื้นที่ ทั้งมูลนิธิอุทกพัฒน์ ในพระบรมราชูปถัมภ์ สถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำ (องค์การมหาชน) หรือ สสน.  กองทัพภาคที่ 3 อุทยานแห่งชาติขุนน่าน และองค์การบริหารส่วนจังหวัดน่าน  ซึ่งได้ดำเนินการมาตั้งแต่ปี 2560

ฟื้นน้ำ ฟื้นป่า ฟื้นชีวิต

ภายหลังได้เข้าเป็นหนึ่งในพื้นที่ต้นแบบการจัดการน้ำชุมชนซึ่งได้ดำเนินการมาเป็นปีที่ 7 แล้ว ​ทำให้ปัจจุบัน​หมู่บ้านดงผาปูน กลับมามีแหล่งน้ำที่อุดมสมบูรณ์ ​ด้วยการพัฒนาระบบท่อส่งน้ำภูเขาเข้าสู่พื้นที่​ โดยใช้น้ำจาก 7 ลำห้วย พร้อมเปลี่ยนจากการทำเกษตรเชิงเดี่ยวมาเป็นการปลูกป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง ทำให้สามารถฟื้นฟูพื้นที่ป่ากว่า 1,800 ไร่ ในพื้นที่ให้กลับมาอุดมสมบูรณ์และหล่อเลี้ยงวิถีชีวิตของผู้คนในชุมชน

โดยได้ปรับรูปแบบการบริหารจัดการแบ่งพื้นที่ป่าออกเป็น 4 ประเภท ประกอบด้วย ป่าประเพณี ป่าขุนน้ำ ป่าใช้สอย ป่าอนุรักษ์  พร้อมแบ่งพื้นที่เกษตรในพื้นที่ตามสัดส่วนต่อไปนี้

• 20% ของพื้นที่จะสงวนให้เป็นที่ปลูกป่าถาวร สำหรับปลูกไม้ยืนต้น เพื่อให้เป็นแหล่งต้นน้ำที่มีความชุ่มชื้น รากของไม้ยืนต้นมีขนาดใหญ่และสามารถรักษาดินไว้ได้

• 20% ของพื้นที่ถัดลงมาจะเป็นพื้นที่ป่าใช้สอย ชาวบ้านสามารถปลูกไม้ยืนต้นที่สร้างรายได้หรือนำเอาผลผลิตที่ได้ไปขายได้

• 30% ถัดลงมาจะเป็นพื้นที่สำหรับการทำเกษตรแบบผสมผสาน ที่จะสร้างรายได้ให้กับชุมชน สามารถปลูกพืชเศรษฐกิจ เช่น กาแฟ หม่อน ต๋าว หวาย มะขมได้

• 30% พื้นที่ราบจะจัดให้เป็นพื้นที่ปลูกข้าวไร่ หรือพืชหมุนเวียน

แนวทางดังกล่าวทำให้สามารถพัฒนาคุณภาพชีวิตคนในชุมชนได้แบบยั่งยืน รวมทั้งสร้างงานสร้างอาชีพให้ผู้คนในชุมชน เช่น กลุ่มแปรรูปต๋าว กลุ่มจักสาน กลุ่มเพาะกล้าไม้ พร้อมทั้งสามารถจัดตั้งกองทุนชุมชนด้วยการหักรายได้เข้ากลุ่ม 10% เพื่อเป็นต้นทุนและค่าดำเนินการ รวมทั้งสร้างความเข้มแข็งให้ชุมชนเพิ่มมากขึ้น รวมทั้งสร้างการมีส่วนร่วมจากทุกคนในชุมชน เพื่อรู้สึกถึงความเป็นเข้าของ และอยากปกป้องผืนป่า ซึ่งเป็นต้นทางในการสร้างคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น รวมทั้งช่วยเพิ่มรายได้เฉลี่ยให้ผู้คนในชุมชนได้ถึง  1o เท่า เมื่อเทียบกับการทำเกษตรเชิงเดี่ยวแบบเดิม ​

คุณพิทักษ์ พฤทธิสาริกร กรรมการผู้จัดการ กองทุนฮอนด้าเคียงข้างไทย กล่าวว่า กองทุนฮอนด้าฯ เริ่มก่อตั้งกองทุนเพื่อช่วยเหลือพี่น้องประชาชนจากเหตุการณ์น้ำท่วมในปี 2555 และมองเห็นว่าปัญหาการจัดการน้ำนับเป็นอีกหนึ่งปัญหาสำคัญระดับประเทศที่ต้องอาศัยความร่วมมือจากหลาย ๆ ฝ่าย จึงได้เข้ามาสนับสนุนโครงการพัฒนาแหล่งน้ำ ตามแนวพระราชดำริ พื้นที่ลุ่มน้ำน่าน ตั้งแต่ปี 2560 ทั้งการ​สนับสนุนงบประมาณ พร้อมทั้งการร่วมลงพื้นที่เพื่อศึกษาปัญหาร่วมกัน พร้อมทั้งช่วยต่อยอดโมเดลธุรกิจจากผลิตภัณฑ์ชุมชน ซึ่งตลอดการขับเคลื่อนโครงการมากว่า 7 ปี ผ่านงบประมาณกว่า 20 ล้านบาท สามารถเพิ่มปริมาณน้ำในพื้นที่ลุ่มน้ำน่านทั้ง 5 พื้นที่ได้กว่า 1.44 แสนลูกบาศก์เมตร สร้างประโยชน์ให้กับพื้นที่การเกษตรได้กว่า 7,643 ไร่ และสร้างผลกระทบเชิงบวกไปสู่ 2,198 ครัวเรือน หรือคิดเป็นจำนวนประชากรเกือบ 6 พันคน

ด้าน  ดร.รอยล จิตรดอน กรรมการและเลขาธิการมูลนิธิอุทกพัฒน์ ในพระบรมราชปถัมภ์ กล่าวเพิ่มเติมว่า ความสำเร็จจากพื้นที่บ้านดงผาปูน จะสามารถขยายผลไปสู่การช่วยแก้ปัญหาให้กับพื้นที่อื่นๆ ได้ทั่วประเทศ พร้อมสร้าง​​เครือข่ายการจัดการทรัพยากรน้ำชุมชน ตามแนวพระราชดำริ ที่ยึดกรอบคิด กรอบงาน และหลักการทรงงาน เช่น การพึ่งตนเอง คิดให้เชื่อมโยงกัน ใช้ธรรมชาติแก้ธรรมชาติทำงานที่เหมาะสมกับพื้นที่ หรือภูมิสังคม ลงมือทำและสร้างตัวอย่างความสำเร็จ เพื่อสามารถถ่ายทอดและขยายผลความสำเร็จสู่ชุมชนอื่น​ จนเกิดการบริหารจัดการน้ำที่เชื่อมโยงอย่างเป็นระบบ และเกิดการพัฒนาที่ยั่งยืนต่อไป

ล่าสุด พื้นที่บ้านดงผาปูน ยังได้รับการคัดเลือกและประกาศให้เป็น ‘พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติจัดการน้ำชุมชน ตามแนวพระราชดำริ’  ลำดับที่ 27 จากจำนวน 28 แห่ง ในฐานะชุมชนต้นแบบสำหรับการขยายผลให้กับชุมชนอื่นๆ ในการมาศึกษาดูงานเพื่อนำไปสร้างโมเดลการพัฒนาพื้นที่ของตัวเอง โดยเตรียมนำโมเดลขยายไปสู่พื้นที่ใหม่ๆ ทั้งใน จ.น่าน จ.แพร่ และปราจีนบุรี ​ซึ่งจะนำร่องในพื้นที่ใกล้เคียงอย่าง บ้านวังปะ อ.บ่อเกลือ จ.น่าน พร้อมเป้าหมายการพัฒนาพื้นที่ ประกอบด้วย 1) เพื่อชะลอน้ำและเพิ่มความชุ่มชื้นของป่าชุมชน จำนวน 800 ไร่  2) เพื่ออนุรักษ์และเป็นที่อนุบาลสัตว์น้ำท้องถิ่น  3) เพื่ออนุรักษ์พันธุ์ไม้ท้องถิ่น  4) เพื่อคืนความสมบูรณ์ให้แก่ป่าและสัตว์ป่า และ 5) เพื่อเป็นแหล่งอาหารและเสริมอาชีพให้คนในท้องถิ่น

The post จาก ‘เขาหัวโล้น’ สู่ ‘พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติจัดการน้ำ’ โมเดลต้นแบบ ‘โครงการพัฒนาแหล่งน้ำตามแนวพระราชดำริ ลุ่มน้ำน่าน’ โดยกองทุนฮอนด้าเคียงข้างไทย​ appeared first on SD Thailand.

พิทักษ์ พฤทธิสาริกร กรรมการผู้จัดการกองทุนฮอนด้าเคียงข้างไทย กล่าวว่า “กองทุนฮอนด้าเคียงข้างไทยได้จัดตั้งขึ้นภายใต้มูลนิธิฮอนด้าประเทศไทย เพื่อเป็นกองทุนฉุกเฉินในการช่วยเหลือประชาชนชาวไทยในยามประสบภัยพิบัติที่ไม่คาดคิด อีกทั้งมีเจตนารมณ์ในการสนับสนุนกิจกรรมเพื่อสังคมมาโดยตลอด”

โดยโครงการพัฒนาแหล่งน้ำ ลุ่มน้ำปราจีนบุรี ทางกองทุนออนด้าฯร่วมมือกับมูลนิธิอุทกพัฒน์ ในพระบรมราชูปถัมภ์ เริ่มโครงการเมื่อปี 2558 โดยปีนี้เป็นปีที่ 4 ซึ่งได้เชิญชวนอาสาสมัครพนักงานกลุ่มบริษัทฮอนด้า ผู้จำหน่าย และชาวบ้านในชุมชนท้องถิ่น ร่วมกิจกรรมบำเพ็ญประโยชน์ในพื้นที่คลองโสม ตำบลหัวหว้า อำเภอศรีมหาโพธิ ด้วยการสร้างฝายหินก่อ เพื่อกักเก็บน้ำไว้ใช้ทางการเกษตรและการอุปโภคบริโภค รวมถึงการปลูกหญ้าแฝกและพันธุ์ไม้ท้องถิ่นเพื่อการอนุรักษ์ดินและน้ำ ซึ่งจะช่วยบรรเทาปัญหาภัยแล้งและป้องกันวิกฤตน้ำหลากให้แก่ชุมชน

3 ปีจากการดำเนินโครงการในปีนี้ คาดว่าจะมีพื้นที่ที่ได้รับประโยชน์กว่า 226 ไร่ ครอบคลุม 2 หมู่บ้าน รวม 68 ครัวเรือน เพื่อเพิ่มปริมาณน้ำกักเก็บอีก 33,750 ลบ.ม.

ด้าน ดร.รอยล จิตรดอน กรรมการและเลขาธิการ มูลนิธิอุทกพัฒน์ ในพระบรมราชูปถัมภ์ กล่าวว่ามูลนิธิอุทกพัฒน์ ในพระบรมราชูปถัมภ์ และสถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำและการเกษตร (องค์การมหาชน) หรือ สสนก. ร่วมดำเนินงานกับกองทุนฮอนด้าเคียงข้างไทย รวมทั้งองค์การบริหารส่วนตำบลหัวหว้าและชุมชน ได้น้อมนำแนวพระราชดำริในหลวง รัชกาลที่ 9 ด้านการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำและการอนุรักษ์ฟื้นฟูป่าต้นน้ำ ดำเนินการพัฒนาและปรับปรุงแหล่งน้ำพื้นที่คลองโสม คลองเส้นหลักของตำบลหัวหว้า อำเภอศรีมหาโพธิ พื้นที่ประสบปัญหา น้ำท่วมและภัยแล้งเป็นเวลานาน

เนื่องจากแหล่งน้ำมีความตื้นเขินและถูกปกคลุมด้วยวัชพืช ไม่สามารถกักเก็บน้ำไว้ใช้ได้ตลอดทั้งปี จึงต้องได้รับการบริหารจัดการด้วยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน เพื่อให้แหล่งน้ำมีประสิทธิภาพในการกักเก็บและสำรองน้ำได้มากขึ้น รวมถึงเพิ่มประสิทธิภาพในการระบายน้ำ ซึ่งเป็นแนวทางในการดำเนินงานเพื่อบรรเทาปัญหาดังกล่าว อันจะนำไปสู่การพัฒนาแหล่งน้ำอย่างยั่งยืน พร้อมทั้งเป็นต้นแบบการจัดการแก้ไขปัญหาเกี่ยวกับทรัพยากรน้ำให้กับชุมชนอื่นต่อไป

“ ภาคตะวันออกมีความสำคัญด้านเศรษฐกิจมาก แต่พื้นที่ชลประทานมีเพียง 3 % ที่เหลือ 97 % อยู่นอกเขตชลประทาน เป็นเหตุให้เราต้องร่วมมือกับชุมชนเพื่อบริหารจัดการน้ำในชุมชน” ดร.รอยล กล่าวสรุป

ด้านพิทักษ์ พฤทธิสาริกร กล่าวถึงหลักการทำงานของกองทุนฮอนด้าว่า “ เราจะเลือกสถานที่ที่เป็นเกิดจากความต้องการของชุมชนเป็นอันดับแรก จากนั้นจึงทำงานร่วมกัน และประเมินผลงาน ปรัชญาคือชุมชนต้องรู้สึกเป็นเจ้าของและหลังจากที่เราเข้าไปปรับปรุงให้แล้ว คนในชุมชนจะต้องทำหน้าที่ดูแลสืบไป เป็นการพัฒนาที่ยั่งยืน ตามหลักของในหลวง รัชกาลที่ 9”

***โครงการพัฒนาแหล่งน้ำ ลุ่มน้ำเริ่มดำเนินการตั้งแต่ปี 2558 ในพื้นที่อ่างเก็บน้ำหนองแสง ตำบลนาแขม อำเภอกบินทร์บุรี จากนั้นในปี 2559 ได้ขยายพื้นที่ไปยังหนองปลาแขยงและคลองบุงกะเบา ตำบลเมืองเก่า อำเภอกบินทร์บุรี และปี 2560 ในพื้นที่คลองยาง ตำบลดงขี้เหล็ก อำเภอเมือง ซึ่งทางกองทุนฮอนด้าเคียงข้างไทยได้ร่วมดำเนินโครงการและสนับสนุนงบประมาณตลอดโครงการทั้ง 4 ปี รวม 26.21 ล้านบาท

และในปี 2561 ได้ดำเนินการขยายพื้นที่มายังบริเวณคลองโสมหรือคลองสมบูรณ์ ซึ่งเป็นคลอง
เส้นหลักของตำบลหัวหว้า อำเภอศรีมหาโพธิ โดยมีการสร้างฝายชะลอน้ำ ฝายกักเก็บน้ำ การปลูก
หญ้าแฝกและพันธุ์ไม้ยืนต้นเพื่อช่วยบรรเทาภัยแล้งและสภาวะน้ำหลาก ตลอดจนการบวชป่าและการให้ความรู้แก่ผู้คนในชุมชนพื้นที่

คาดว่าหลังจากดำเนินการโครงการครบทั้ง 4 ปี จะสามารถเพิ่มประสิทธิภาพการกักเก็บน้ำ ทำให้มีปริมาณน้ำสำรองในพื้นที่สำหรับชุมชนในการบริโภคอุปโภคและการทำเกษตรกรรมรวม 3,563,500 ลบ.ม.ต่อปี รวมพื้นที่ทั้งหมดที่ได้รับประโยชน์ 17,884 ไร่ และชาวปราจีนบุรีได้รับประโยชน์กว่า 5,043 ครัวเรือน

The post ชุนชนศรีมหาโพธิยิ้มรับฝายแก้ภัยแล้ง-น้ำหลาก กองทุนฮอนด้าเค้าจัดให้ appeared first on SD Thailand.